Nieuws‎ > ‎Nieuwsoverzicht‎ > ‎

NRC: Een school beginnen, waar kan dat nog?

Geplaatst 19 dec. 2010 14:51 door Redactie SvPO   [ 19 dec. 2010 14:52 bijgewerkt ]
Bergum/Durgerdam, 21 juni. Begin 2007 ging de telefoon bij Ina Alsma, onderwijskundig beleidsmedewerker van de Friese gemeente Tietjerksteradeel. Aan de lijn een mevrouw van de Stichting voor Persoonlijk Onderwijs (SVPO). "Ze zei dat ze een katholieke middelbare school wilden opzetten in onze gemeente. Maar een katholieke basisschool, die hebben we niet. We hebben hier niet eens een katholieke gemeenschap."

Het is moeilijk om een nieuwe school starten in Nederland. Bijna onmogelijk. "Maar er zijn stemmen die daarvoor opkomen en wij zijn één van die stemmen", zegt Misha van Denderen van de Stichting voor Persoonlijk Onderwijs (SVPO) in zijn kantoor, dat doordeweeks kantoor houdt in de kerk in Durgerdam. Aan de andere kant van het IJ ligt Amsterdam.



Misha van Denderen. Op de achtergrond Durgerdam, waar SvPO doordeweeks in de kerk kantoor houdt. foto: Raymond Solcer


De SVPO heeft de mazen van het net gevonden, zegt Alsma. "Als je een nieuwe school wilt beginnen, moet je kunnen bewijzen dat er potentieel is. Zij hebben gekeken waar dat potentieel was, daar heb ik wel bewondering voor. In Hardegarijp was een witte vlek voor katholiek voortgezet onderwijs."

Met behulp van een softwareprogramma heeft Van Denderen niet alleen Friesland maar heel Nederland gescand op de 'witte vlekken' in het bijzonder onderwijs. De scan leverde twintig plaatsen op waar in principe ruimte is voor een school, zegt hij. "Na een nauwere selectie - op afstand tot het station, op aantal schoolgaande kinderen in het postcodegebied - bleven er vijf plekken over. Kapelle in Zeeland, Hardegarijp in Friesland, Hoogkarspel in Noord-Holland, Harderwijk en Geldermalsen."

Dat zijn de plaatsen waar SVPO nieuwe scholen start of wil starten, met allerlei innovatieve kenmerken. Eén leerjaar zal niet groter zijn dan 80 leerlingen. De klassen tellen niet meer dan zestien leerlingen, die geen huiswerk krijgen maar wél de dag tot half zes op school zitten. Ook belooft de school een geautomatiseerd leerproces, zodat ouders de verrichtingen van hun kinderen op de computer kunnen volgen. De kinderen kunnen per vak doorgroeien; het ene vak op havo, het ander op vwo-niveau. Dat op zich is al nieuw. Bijzonder is bovendien dat de verschillende nieuwe scholen van SVPO een uiteenlopende denominatie hebben. In het Zeeuwse dorpje Kapelle begint in augustus de Isaac Beeckman Academie. Deze school valt onder algemeen bijzonder onderwijs, vergelijkbaar met openbaar onderwijs. Als het in Hoogkarspel gaat lukken, en dat verwacht Van Denderen wel, dat opent daar volgend jaar de Pierre Bayle Academie. Deze school is protestants-christelijk. Voor de geplande school in Geldermalsen geldt dat ook. De school in Harderwijk zal evenwel katholiek worden, net als de school in Hardegarijp.

Al naar gelang de aanvraag, verschiet de school van kleur. Want dat was de witte vlek, de plek waar nog geen school stond. In het verleden was niemand in Kapelle op het idee gekomen een nieuwe school te beginnen. Wethouder Leo Kosten (Onderwijs, SGP) erkent het ruiterlijk. Totdat "een bevlogen man", Misha van Denderen, hem meldde: "ik heb een heel goed idee". Nu is hij enthousiast. "Er was daarvoor geen middelbare school in onze gemeente, nota bene geboortegrond van premier Balkenende en staatssecretaris Jan Kees de Jager. Vroeger was er een tuinbouwschool, want dit is een tuindersgebied, maar die is al jaren weg."

Het bestaande onderwijs in de omgeving is zo slecht nog niet, zegt Kosten. "In Goes, zeven kilometer verderop staat het Calvijn College dat vaak als beste school in de lijstjes eindigt. Excellent zelfs." Toch is er ruimte voor de Isaac Beeckman Academie. D66-leider Alexander Pechtold, die het als burgerinitiatief heeft omarmd, opende de school officieel in januari. De belangstelling is onverminderd groot, zegt Van Denderen. "Het aantal beschikbare plaatsen is 70 procent overtekend. Er waren 138 aanmeldingen voor de 80 beschikbare plaatsen." Hij voegt eraan toe dat zijn stichting niet aan werving doet via basisscholen, zoals gebruikelijk in het voortgezet onderwijs. Op de nieuwe school in Kapelle kunnen leerlingen terecht voor havo/vwo. Van Denderen: "We hebben mavo-plus, maar we hadden ook vmbo willen aanbieden. Helaas." Daar kreeg de stichting geen toestemming voor. Hoe het verder zal gaan, hangt van de ouders af, zegt wethouder Kosten. Dat geldt ook voor de nadere invulling van de signatuur van de school, vindt SVPO. Weliswaar heeft de school bekostiging gekregen als "algemeen bijzonder" onderwijs, hóe dat wordt ingevuld hangt helemaal af van de ouders. Van Denderen: "Dat geldt voor al onze scholen. Neem Hoogkarspel, dat vermoedelijk hierna zal openen. Dat wordt een protestantse school."

Misha van Denderen is filosoof en econoom, met ervaring in de ict. Een aantal jaar geleden maakte hij veel vernieuwende lesmiddelen bij een uitgeverij. "Toen merkte ik hoe moeilijk het is om innovatie de scholen in te krijgen. Samen met de Wereldschool heb ik antwoord proberen te formuleren op onderwijsvernieuwingen. Maar bij schoolbesturen krijg je dan geen voet aan de grond."

Toen kwam in 2006 het idee. "Laten we het dan zelf opzetten." Zijn partner Suzan Polet had op dat moment nog een onderzoeksbureau gericht op jongeren. Driekwart jaar geleden is zij erbij gekomen als directeur voor de scholen in Zeeland en, als alles goed gaat, Friesland. Dat zij de leiding zou krijgen was geen opzet volgens Van Denderen: "Ik zocht daarvoor iemand van buiten het onderwijs. Alleen dan kun je dingen aanpakken. Docenten komen nu bijvoorbeeld maar 40 procent van hun tijd aan lesgeven toe, dat is nog zo vastgelegd. Dat percentage kan alleen maar omhoog als je de school anders inricht. Bedrijfsmatig. Wat ons betreft is het bestuur van een school onbezoldigd."

"Het is een trend om scholen te beginnen met een eigen pedagogisch klimaat", zegt Sjoerd Slagter, voorzitter van de koepelorganisatie VO-raad. "Ouders kiezen bewuster, ook rond pedagogisch onderwijs. In die zin past het goed, en zijn ze van harte welkom. Het een goede zaak als ouders wat te kiezen hebben." Al mag het natuurlijk niet zo zijn, voegt Slagter toe, dat "de stichting van de ene betekent dat de ander onder de overlevingskans zakt. Dan ben je verkeerd bezig."

In tegenstelling tot het Zeeuwse Kapelle, zijn de plannen voor de nieuw te stichten school in Friesland met minder gejuich onthaald. De gemeente tekende bezwaar aan bij het ministerie van Onderwijs. Een complete delegatie was afgereisd vanuit Friesland om de bezwaren in februari toe te lichten bij de commissie voor de bezwaarschriften in Zoetermeer. Negen mensen samen in één busje, onder wie de onderwijswethouder Fokkema, de onderwijsambtenaar Alsma, hun advocaat, twee directeuren van de middelbare scholen en een adviseur van de provincie, Theo Willems. Die ook al tegen is, "met krimp in het achterhoofd". In Friesland vinden ze dat er geen ruimte is voor een derde school. Ina Alsma: "We voelen ons overvallen. Vergeet niet: we hebben hier al te maken met dreigende krimp, onze buurgemeente krimpt nu al." De natuurlijke aanwas van Friese leerlingen uit de omgeving stokt bij 400. Tjalling Koopmans heeft een eigen onderzoek berekend hoeveel leerlingen het mogelijk kan trekken. Een scholier moet binnen driekwartier op school kunnen zijn met het openbaar vervoer, dat geldt als een redelijke afstand. De staatssecretaris heeft dat onderzoek overgenomen. Maar volgens de gemeente heeft de school "ondeugdelijke" metingen verricht en zullen de bestaande scholen eronder lijden.

In Bergum, één van de zestien dorpen van de gemeente Tietsjerksteradeel waar ook Hardegarijp onder valt, staan nu twee middelbare scholen. De Christelijke Scholen Gemeenschap Liudger en, op steenworp afstand, de openbare scholengemeenschap Smallingerland. Onderling hebben de scholen een gentlemen's agreement. Locatiedirecteur Aaldrik Haandrikman (Singelland): "We flyeren en doen géén voorlichtingsbijeenkomsten op de basisscholen waarmee we samenwerken."

En nu hebben ze een gezamenlijke tegenspeler. Beide scholen zijn bang dat ze leerlingen zullen verliezen aan de nieuwe school, het Tjalling Koopmans College. Maar volgens de Stichting voor Persoonlijk Onderwijs is er ruimte genoeg, mede omdat de beide scholen tot nog toe alleen vmbo en onderbouw havo/vwo aanbieden. Havisten en vwo'ers fietsen na de derde klas naar Drachten, Dokkum of Leeuwarden. Althans, tot nu toe.

"Samen met Singelland bieden we vanaf dit jaar een integrale havotop", kondigt locatiedirecteur Theo de Groot (Liudger) aan. Er komt zelfs nieuwbouw. De Groot: "Nu grazen er nog schapen op het veld waar we graag dat gebouw willen hebben. Het ligt precies tussen ons en Singelland in." Van Denderen noemt het "opvallend" dat Liudger en Smallingerland daar pas mee begonnen zijn, nadat Tjalling Koopman ten tonele was verschenen. Het is de angst voor leegstand, wat Tietjerksteradeel betreft. De gemeente moet een schoolgebouw beschikbaar stellen, terwijl het "al 105 procent van de middelen voor huisvesting heeft uitgegeven", zoals Alsma het zegt. Zij noemt de aanvraag van bizar. "De inwoners hebben hier niet om gevraagd." Als het een idee was geweest van katholieke mensen uit onze gemeente, was het een ander verhaal geweest. "Het is een stichting uit Amsterdam. Hoe het nu gaat, weten we niet. Je merkt dat de stichting niet gewend is te overleggen over de inhoud. Het lijkt me dat je je verdiept in de mores van de omgeving. Meedenken met elkaar, dat doen we hier."

En dan is er nog de 'kleur' van het Tjalling Koopmans College; hoe katholiek is een school die zich niet heeft aangemeld bij het bisdom Groningen? "De aanvraag is niet gebeurd via lokaal initiatief", stelt Harm Jan Mud namens de christelijke Besturenraad. De Bond Katholiek beroeps- en voortgezet onderwijs wijst erop dat een school zich niet "zomaar" katholiek mag noemen. "Er wordt oneigenlijk gebruik gemaakt van de rooms-katholieke grondslag." Van Denderen ontkent dat het "katholieke" denominatie een pragmatische keus is. "Het is een oprechte richting. Het is nadrukkelijk aan ouders zelf om dat verder in te vullen."

Een ingekorte versie van dit artikel verscheen 21 juni 2010 in NRC Handelsblad.
Comments